Odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych za sędziego w stanie spoczynku powinien być naliczany według art. 5 ust. 2 ustawy o ZFŚS, czyli jako odpis podstawowy. Ministerstwo Sprawiedliwości zmieniło wcześniejsze stanowisko, zgodnie z którym sędziów w stanie spoczynku należało traktować jak emerytów lub rencistów.
Ministerstwo Sprawiedliwości skierowało do sądów pismo z 22 czerwca 2026 r., znak DBI-III.311.81.2026, w którym poinformowało o modyfikacji stanowiska wyrażonego w piśmie z 30 czerwca 2025 r.
Zmiana dotyczy sposobu naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych za sędziów w stanie spoczynku. Resort wskazał obecnie, że odpis powinien być naliczany na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o ZFŚS, czyli w wysokości 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej.
To istotna zmiana dla sądowych funduszy socjalnych. Dotychczasowe stanowisko Ministerstwa prowadziło do stosowania art. 5 ust. 5 ustawy o ZFŚS, czyli zwiększenia funduszu o 6,25% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego — tak jak w przypadku emerytów i rencistów.
Według wartości przyjmowanych dla 2026 r. różnica wynosi odpowiednio 2.943,23 zł wobec 490,54 zł za jedną osobę.
Sprawa wracała od 2019 r.
Problem sposobu naliczania odpisu za sędziów w stanie spoczynku był podnoszony przez MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury od 2019 r.
Już w piśmie z 8 stycznia 2019 r. organizacja zwróciła się do Ministerstwa Sprawiedliwości z pytaniem, czy odpis powinien być naliczany według art. 5 ust. 2 ustawy o ZFŚS, czy według art. 5 ust. 5 tej ustawy. W stanowisku wskazywano, że brak jest podstaw do takiej wykładni prawa, która pozwalałaby traktować sędziego w stanie spoczynku jak emeryta albo rencistę.
Ministerstwo w odpowiedzi z 1 kwietnia 2019 r. przyjęło jednak odmienne stanowisko. Uznało, że wobec sędziów w stanie spoczynku należy stosować art. 5 ust. 5 ustawy o ZFŚS. Co więcej, resort wskazał wtedy, że alternatywą mogłoby być co najwyżej uznanie, że brak jest w ogóle podstawy do naliczania odpisu za sędziego w stanie spoczynku, a nie przyjęcie art. 5 ust. 2 ustawy.
Ten kierunek został następnie utrwalony w piśmie Ministerstwa z 30 czerwca 2025 r., skierowanym do prezesów i dyrektorów sądów apelacyjnych. Resort stwierdził w nim, że na potrzeby ustalenia wysokości odpisu na Fundusz sędziego w stanie spoczynku należy traktować jak emeryta lub rencistę.
Nowe stanowisko po ponownej analizie
W lutym 2026 r. MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury ponownie zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości, przedstawiając obszerne stanowisko merytoryczne.
Organizacja wskazywała, że sprawa nie ma wyłącznie technicznego charakteru. Dotyczy bowiem tego, czy w drodze pisma resortowego można zrównywać sędziego w stanie spoczynku z emerytem — byłym pracownikiem — choć ustawodawca nie wprowadził takiego zrównania.
W stanowisku podnoszono między innymi, że stan spoczynku jest instytucją konstytucyjną, a przejście w stan spoczynku nie oznacza rozwiązania stosunku służbowego z sądem. Sędzia w stanie spoczynku nadal pozostaje sędzią, zachowuje szczególną więź służbową z sądem, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej i pozostaje objęty ograniczeniami właściwymi służbie sędziowskiej.
Wskazywano również, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku nie jest emeryturą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ma charakter świadczenia związanego ze stosunkiem służbowym i jest wypłacane z budżetu sądu.
Resort przyjmuje odmienny kierunek wykładni
W piśmie z 22 czerwca 2026 r. Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że po ponownym, pogłębionym zbadaniu sprawy — w świetle aktualnego stanu normatywnego, najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz doktryny prawa — modyfikuje wcześniejsze stanowisko.
Ministerstwo wskazało, że sędzia w stanie spoczynku pozostaje „zatrudnionym” w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy o ZFŚS. W konsekwencji odpis za taką osobę powinien być naliczany według odpisu podstawowego, a nie według regulacji dotyczącej emerytów i rencistów.
W uzasadnieniu nowego stanowiska resort odwołał się do konstytucyjnego charakteru stanu spoczynku, przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego pracowniczego charakteru uposażenia sędziego w stanie spoczynku.
Ministerstwo przyjęło także, że sędzia w stanie spoczynku nie mieści się w kategorii „emeryta lub rencisty — byłego pracownika”, ponieważ jego stosunek służbowy nie ulega rozwiązaniu, a uposażenie nie jest świadczeniem z FUS.
Argumenty, które znalazły odzwierciedlenie w piśmie Ministerstwa
W nowym stanowisku Ministerstwa wyraźnie widać wiele spostrzeżeń przedstawianych wcześniej przez MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury.
Dotyczy to przede wszystkim argumentacji o trwaniu szczególnego stosunku służbowego sędziego w stanie spoczynku, pracowniczym charakterze uposażenia, braku podstaw do traktowania tej grupy jak emerytów oraz konieczności stosowania ogólnych przepisów ustawy o ZFŚS, skoro Prawo o ustroju sądów powszechnych nie zawiera regulacji szczególnej.
Nie chodzi przy tym o spór o autorstwo argumentów. Znaczenie ma przede wszystkim to, że argumentacja oparta na statusie ustrojowym sędziego w stanie spoczynku, orzecznictwie Sądu Najwyższego i wykładni ustawy o ZFŚS została dostrzeżona i przełożyła się na zmianę stanowiska resortu.
Skutek praktyczny
Zmiana stanowiska Ministerstwa może mieć realne znaczenie dla wysokości środków zakładowych funduszy świadczeń socjalnych w sądach.
Ministerstwo wskazało, że nowe stanowisko powinno zostać uwzględnione przy opracowywaniu projektów planów finansowych na 2027 r. i lata następne.
Oznacza to, że przy naliczaniu odpisu za sędziów w stanie spoczynku sądy powinny stosować art. 5 ust. 2 ustawy o ZFŚS, czyli odpis podstawowy. W praktyce może to zwiększyć pulę środków przeznaczonych na działalność socjalną dla osób uprawnionych do korzystania z funduszu.
Sprawa pokazuje również znaczenie konsekwentnego dokumentowania problemów, wracania do argumentów prawnych i reagowania wtedy, gdy zmienia się otoczenie orzecznicze. W tym przypadku temat niszowy, przez lata rozstrzygany w sposób niekorzystny dla funduszy socjalnych, został ostatecznie ponownie oceniony przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
Czytaj więcej: ZFŚS odpis za sędziów w stanie spoczynku jak za pracowników
